Anversa degli Abruzzi
AbruzzenEen middeleeuws dorp aan de ingang van een kloof, met een kerk uit de zestiende eeuw die een gestolen drieluik bewaarde en, iets erboven, een op ee…

Oorspronkelijke naam: Gole del Sagittario
Een natuurreservaat zo lang als de rivier die het heeft uitgesleten: kalkrots, water dat over de bodem loopt en bossen die stijgen tot bijna vijftienhonderd meter. Het is de doorgang die bijna iedereen neemt op weg naar Scanno, maar hij verdient het om te voet te worden beleefd.
Een natuurreservaat zo lang als de rivier die het heeft uitgesleten: kalkrots, water dat over de bodem loopt en bossen die stijgen tot bijna vijftienhonderd meter. Het is de doorgang die bijna iedereen neemt op weg naar Scanno, maar hij verdient het om te voet te worden beleefd.
De Sagittario-kloof (Gole del Sagittario) is een van die wegen waarop de reis meer telt dan de aankomst. De auto glijdt tussen rotswanden, dan kun je uitstappen, naar de bronnen lopen en naar het water kijken. Sinds 1997 is het een regionaal reservaat en al eerder, sinds 1991, een WWF-oase: hier ga je niet alleen heen om «een kloof te zien», maar naar een zorgvuldig beschermd hoekje van de Apennijnen.
We bevinden ons in het onderste deel van de Sagittario-vallei, in de provincie L'Aquila, op het grondgebied van de gemeente Anversa degli Abruzzi. De rivier ontspringt hogerop, doorkruist het Lago di San Domenico bij Villalago en wringt zich dan in de rots, naar beneden richting Anversa en de Valle Peligna. De weg die hem begeleidt is de SR 479: hij is de meest gebruikte toegang tot het Lago di Scanno en tot Scanno zelf, daarom rijden veel reizigers door de kloof zonder haar echt op te merken.
Het reservaat beslaat ongeveer vierhonderd tot vierhonderdvijftig hectare (de aanwijzingen noemen verschillende cijfers) en stijgt van ongeveer vijfhonderd meter hoogte, vlak onder Anversa, tot de ongeveer duizendvijfhonderd van de Pizzo Marcello.


De gele route volgt de wegen en verbindt Sagittario-kloof met de plekken in de buurt; de stippellijn is de korte verbinding van de weg naar de plek.
Gegevens: © OpenStreetMap-bijdragers (ODbL) · Reliëf van AWS Terrain Tiles (SRTM, EU-DEM en andere open bronnen).De Sagittario is een rivier die geduld heeft gehad. Zijn loop doorkruist kalksteen, en met water en tijd heeft hij er een nauwe canyon in gesneden, met wanden die zich boven de weg en het rivierbed verheffen. De weg zelf loopt vrijdragend langs de rots, op sommige plekken tegen de wand gedrukt, op andere boven de afgrond hangend: van veraf lijkt hij een lint tegen de berg gelegd.
De bodem verandert van gezicht met de seizoenen: na de regenval en de dooi stort het water luid tussen rotsen en kleine watervallen naar beneden; in drogere tijden kan het rivierbed bijna leeg blijven, en de canyon lijkt groter en kaler. Het is een kloof die je nooit twee keer op dezelfde manier ziet.


De geschiedenis van de bescherming is kort maar duidelijk. Het gebied ontstaat in 1991 als WWF-oase en wordt in 1997 met regionale wet nr. 16 van 22 februari een regionaal natuurreservaat. De gemeente Anversa degli Abruzzi beheert het in overleg met de vereniging: deze samenwerking tussen een kleine berggemeente en een grote milieuorganisatie houdt paden, botanische tuin en ontvangstpunten op orde.
Het praktische hart van het reservaat zijn de Sorgenti del Cavuto, een gemeenteweg die van de SR 479 aftakt en leidt naar een rustplaats met picknickplaatsen, een klein museum en de botanische tuin met dezelfde naam. Hier borrelt het water tussen grassen en bomen in een koele, groene zone, een duidelijk contrast met de grijze kalk boven de weg. De aanwijzingen komen niet overeen over het jaar waarin de tuin opende (men spreekt van 1996 of 1999), maar allen beschrijven hem als een etalage van de flora van de vallei, verzorgd door de gemeente met het WWF.
Een raad van gezond verstand: de plaatsen om te parkeren zijn zeer weinig (men spreekt van een tiental voor auto's en campers) en vullen zich in het hoogseizoen heel vroeg. Wie in augustus komt, doet er goed aan 's ochtends aanwezig te zijn, wanneer er nog schaduw is en het bos je alleen toebehoort.


Vanaf de Sorgenti del Cavuto begint het geologische pad, een rondwandeling van ongeveer zeven en een halve kilometer waarvoor je ongeveer drie uur nodig hebt; de moeilijkheid is «E», dat wil zeggen voor wandelaars, zonder technische passages. Het is bedoeld om de geologie van de vallei te lezen, de rots en het werk van het water.
Een andere bewegwijzerde route is die welke Anversa degli Abruzzi verbindt met Castrovalva, het kleine dorp dat op de rots zweeft en dat de Nederlandse graficus M.C. Escher in zijn prenten beroemd heeft gemaakt. Het zijn ongeveer drie kilometer met driehonderd meter stijging, en je hebt een uur nodig: weinig, maar met een gestage stijging: je moet geschikte schoenen en water bij je hebben.


De verscheidenheid aan leefgebieden, van de vochtige dalbodem over kale rotsen tot de bossen in de hoogte, herbergt een zeer rijke flora en een fauna die bijna de hele Apennijnen vertegenwoordigt: de teksten zeggen dat hier praktisch alle Apennijnse fauna voorkomt, met uitzondering van de gems. Onder de waterplanten van het reservaat vind je ook de gele lisch.
Het Lago di San Domenico ligt vlakbij, met zijn brug, zijn smaragdgroene oever en de Kluis van San Domenico niet ver weg, bij Villalago. In de tegenovergestelde richting, richting Anversa degli Abruzzi, biedt het dorp een mooi uitzicht op de vallei en, iets hoger, op Castrovalva. Stroomopwaarts leidt de weg naar Scanno en het Lago di Scanno: als je een hele dag hebt, is de kloof de ideale eerste stop, voor de lunch in de bergen.
Het reservaat heeft in elk seizoen iets te zeggen, maar niet hetzelfde. De lente brengt water en groen en is de tijd waarin de beken het luidst zijn. De zomer is het seizoen van de picknicks bij de bronnen en van de schaduw van het bos, maar ook van de drukte en de volle parkeerplaats. De herfst ontvlamt de bossen in de hoogte en maakt de paden leeg. In de winter verandert de sneeuw het landschap: je moet je voor vertrek informeren over de toestand van weg en paden. Hieronder vind je maand na maand wat je kunt verwachten.
Te voet, tussen water en rots: alles wat het reservaat te doen toelaat.

Een rondwandeling van ongeveer zeven en een halve kilometer die bij de Sorgenti del Cavuto begint: je hebt ongeveer drie uur nodig, met de moeilijkheid voor wandelaars (E).

Een bewegwijzerde route van ongeveer drie kilometer, met driehonderd meter stijging: je hebt ongeveer een uur nodig.

Een tuin die de planten van de vallei toont, naast het kleine museum en de picknickplaats.

De wanden, de vrijdragende weg en de kleine watervallen zijn de geliefdste motieven; het licht van de ochtend en van de herfst is het mooist.
Bij de bronnen is een rustplaats om in de open lucht te eten, in de schaduw van het bos.
Het reservaat biedt rondleidingen aan, meestal op afspraak: je moet je voor het bezoek op de officiële website informeren.
Planten, rotsen en dieren van de vallei: wat je al wandelend tegenkomt en wat je je alleen kunt voorstellen.

In het reservaat kom je water- en kreupelhoutplanten tegen, waaronder de gele lisch.
Het reservaat stijgt tot ongeveer vijftienhonderd meter: de flora verandert van de dalbodem naar de bossen in de hoogte.
De aanwijzingen zeggen dat in het reservaat praktisch de hele fauna van de Apennijnen leeft, met als enige uitzondering de gems.

De Sagittario heeft de kalk door de eeuwen heen uitgesleten: wanden, spleten en kleine watervallen tonen hoe een rivier werkt.
Beste tijd: van mei tot juni en van september tot oktober. De balken laten zien hoe geschikt de maand is: hoe hoger, hoe beter.
Met sneeuw verandert het landschap: informeer je voor vertrek over de toestand van weg en paden en neem geschikte schoenen mee.
Nog winter in de hoogte: de lage paden loop je voorzichtig, de dagen zijn kort en je ontmoet weinig mensen.
De dooi laat de beken aanzwellen: het water is luider, het kreupelhout begint te ontwaken en de paden kunnen nog vochtig zijn.
Het groen keert terug in de kloof en het water stroomt rijkelijk: een goed seizoen voor het geologische pad, zonder de hitte.
Vol groen, levendig water en milde temperaturen: een van de mooiste maanden om in het reservaat te wandelen.
Het bos geeft schaduw en de bronnen zijn koel: je wandelt goed, en de parkeerplaats is nog niet die van augustus.
Hete dagen en picknicks bij de bronnen: je moet vroeg vertrekken en de schaduw zoeken.
De drukste maand: de aanwijzingen zeggen dat het kleine parkeerterrein bij de bronnen eind augustus voor zeven uur 's ochtends vol is.
Minder mensen en zacht licht: aangename temperaturen om te wandelen en de eerste herfstkleuren in de bossen in de hoogte.
De bossen ontvlammen in oranje en rood, en de paden raken leeg: een perfect licht om de kloof te fotograferen.
Korte dagen, bijna kaal bos en stilte: een korte wandeling zonder haast.
Kou en korte dagen: meestal kies je beter iets anders, tenzij je alleen de stilte zoekt.
Ansichtkaarten uit de omgeving, met de afstand hemelsbreed.
Het groen keert terug en het water stroomt rijkelijk: het is de tijd waarin de rivier en de beken het luidst zijn en de paden nog fris.
Schaduw, fris water en picknicks bij de bronnen: het reservaat is een toevluchtsoord voor de hitte, maar je moet vroeg komen om een plek te vinden.
De bossen ontvlammen en de paden raken leeg: het meest gulle seizoen om te wandelen en te fotograferen.
In het onderste deel van de Sagittario-vallei, in de provincie L'Aquila, op het grondgebied van de gemeente Anversa degli Abruzzi. De SR 479 doorkruist de kloof en is de meest gebruikte toegang naar Scanno.
Meer lezen: Waar de Sagittario-kloof ligtEen kalkcanyon, uitgesleten door de rivier Sagittario, tegenwoordig regionaal natuurreservaat en WWF-oase. Het gebied is sinds 1991 als oase en sinds 1997 als regionaal reservaat beschermd.
Meer lezen: Van WWF-oase tot regionaal reservaatOngeveer 400-450 hectare (de aanwijzingen noemen verschillende cijfers), van ongeveer 500 meter hoogte tot ongeveer 1.500 meter bij de Pizzo Marcello.
Meer lezen: Waar de Sagittario-kloof ligtEen rustplaats met bronnen, picknickplaatsen, een klein museum en de botanische tuin van het reservaat. De tuin wordt beheerd door de gemeente Anversa degli Abruzzi in overleg met het WWF.
Meer lezen: De Sorgenti del Cavuto en de botanische tuinHet is een rondwandeling van ongeveer zeven en een halve kilometer die bij de Sorgenti del Cavuto begint en ongeveer drie uur duurt; de aangegeven moeilijkheid is E, dat wil zeggen voor wandelaars.
Meer lezen: Te voet in de kloofJa: de bewegwijzerde route meet ongeveer drie kilometer, met ongeveer driehonderd meter hoogteverschil in de klim, en duurt ongeveer een uur.
Meer lezen: Te voet in de kloofDe parkeerplaats bij de bronnen is zeer klein (men spreekt van een tiental plaatsen voor auto's en campers) en vult zich in het hoogseizoen vroeg: je moet 's ochtends komen.
Meer lezen: De Sorgenti del Cavuto en de botanische tuinDe aanwijzingen noemen vrije en gratis toegang het hele jaar, met betaalde rondleidingen op afspraak. De openingstijden die verschillende teksten noemen komen niet overeen: je moet ze op de website van de gemeente of van het WWF controleren.
Meer lezen: De Sorgenti del Cavuto en de botanische tuinOm goed te wandelen: mei, juni, september en oktober. In augustus is het reservaat zeer druk bezocht en vult de parkeerplaats zich vroeg; in de winter moet je je informeren over de toestand van weg en paden.
Meer lezen: Wanneer je moet gaan, maand voor maandDe aanwijzingen melden dat in het reservaat bijna de hele Apennijnse fauna voorkomt, met als enige uitzondering de gems.
Meer lezen: Natuur: wie in de Sagittario-kloof leeft