Kerk Santa Maria della Valle
AbruzzenDe hoofdkerk van Scanno is een kerk van plaatselijke steen, met een vijfendertig meter hoge klokkentoren, een portaal met uitgehouwen deuren en twe…

Een stenen dorp in de Sagittario-vallei, op een paar minuten van het meer dat van bovenaf op een hart lijkt: herders, goudsmeden en steegjes die in trappen overgaan.
Een stenen dorp in de Sagittario-vallei, op een paar minuten van het meer dat van bovenaf op een hart lijkt: herders, goudsmeden en steegjes die in trappen overgaan.
Scanno ligt hoog, op ongeveer duizend meter, en wie er aankomt blijft meestal langer dan gepland. De stenen huizen klimmen tegen de helling op, bogen openen zich naar piepkleine binnenplaatsjes, trappen doorsnijden het dorp in alle richtingen. Het is een van de meest gefotografeerde dorpen van de Abruzzen en toch een echte plek gebleven, met een berggeschiedenis op de rug en het Lago di Scanno vlakbij.
Het mooist is het om de vallei via de Sagittario-kloof (Gole del Sagittario) op te rijden, waar de weg tussen rotswanden van tientallen meters hoog loopt; het reservaat wordt beheerd door het WWF. Dan opent de vallei zich en verschijnt het water: het Lago di Scanno ligt op 922 meter hoogte en is het grootste natuurlijke meer van de Abruzzen. Het ontstond door een aardverschuiving die in de prehistorie de loop van de rivier de Tasso versperde, en tekent van bovenaf een bijna symmetrisch hart met een kleine inham aan de punt.


De gele route volgt de wegen en verbindt Scanno met de plekken in de buurt; de stippellijn is de korte verbinding van de weg naar de plek.
Gegevens: © OpenStreetMap-bijdragers (ODbL) · Reliëf van AWS Terrain Tiles (SRTM, EU-DEM en andere open bronnen).Zoals bijna elk Italiaans dorp heeft Scanno veel meer kerken dan zo'n klein oord nodig heeft, en het loont de moeite om er een paar binnen te gaan. De belangrijkste is Santa Maria della Valle: de oudste berichten gaan terug tot de zestiende eeuw, toen ze parochiekerk werd en renaissancefresco's kreeg, terwijl het Bourgondisch aandoende portaal wordt gedateerd tussen de twaalfde en dertiende eeuw. Binnen vind je een doopvont en het beeld van de patroonheilige.
Sant'Eustachio (de heilige Eustachius) is de kerk van de patroonheilige, in het oude dorp, in de vorm waarin ze in de achttiende eeuw werd herbouwd. De Madonna del Lago heeft een spectaculaire ligging, hoog boven het water bij het strandgebied. Daarbij komen de kerken Sant'Antonio Abate, San Giovanni Battista, Madonna di Costantinopoli en Madonna delle Grazie, San Lorenzo en San Michele Arcangelo.



De mooiste monumenten van Scanno ontdek je al wandelend. De Fontana del Sarracco is de bekendste: een dubbele stenen boog met maskers waaruit het water stroomt; volgens een gids had elke kraan een masker dat een sociale klasse voorstelde, en ieder dronk uit zijn eigen kraan. Over de datering zijn de bronnen het niet eens: sommige noemen de zestiende eeuw, andere herinneren eraan dat ze in de middeleeuwen een drinkplaats voor vee buiten de nederzetting was. Kleiner is de Fontana del Pisciarello, vlak achter de stadsmuur bij de Porta Sant'Antonio, met een boog en twee maskers die het water uit twee kranen laten stromen.
Onder de paleizen is het elegantste het Palazzo Mosca aan de Piazza San Rocco, met een barok portaal en een kroonlijst versierd met putti. Het is niet het enige: in het centrum herken je ook de paleizen Tanturri, Serafini Ciancarelli, Di Rienzo en Nardillo, dat laatste met nog een barok portaal. Wie verder wil gaan, kan het Museo della Lana (wolmuseum) zoeken, gewijd aan het ambacht dat de rijkdom van het dorp heeft gevormd.



Scanno bleef lang buiten de grote gebeurtenissen van de geschiedenis, en dat heeft zijn karakter bewaard: het leven draaide om schapenhouderij en trekweide, en het dorp ontwikkelde heel eigen gebruiken. Je ziet het aan het vrouwenkostuum, met rok en lijfje van donkere stof, versierd met borduurwerk en een bijna oosterse smaak, dat bij belangrijke gelegenheden nog altijd wordt gedragen.
Het andere kenmerk van het dorp is het goud in filigraanwerk. De presentosa is een opengewerkte ster met een of twee harten in het midden, die vroeger aan de toekomstige bruid werd geschonken als liefdespand; de cicerchiata is een trouwring versierd met minuscule goudkorrels; de sciaquajje zijn bootvormige, opengewerkte oorbellen. De goudsmedewerkplaatsen blijven oude modellen namaken, en in Scanno blijf je gemakkelijk voor een etalage staan. Het verhaal van het kostuum en de sieraden, met hun oorsprong en details, wordt verteld in de gids over het kostuum en de presentosa.
Het is geen toeval dat Scanno zo vaak is geportretteerd. In de jaren vijftig kwamen fotografen als Henri Cartier-Bresson en Mario Giacomelli hierheen: Giacomelli's opname uit 1957, bekend als «Scanno Boy», hangt in het MoMA in New York. De verdienste komt toe aan het strijklicht in de steegjes, de vrouwen in het zwart op de drempels en de steen die met de uren van kleur verandert.


De oude binnenstad bezoek je te voet en zonder tijdschema: steegjes, bogen, trappen, een fontein met uitgehouwen maskers, het Casa Mosca met het jaartal 1564. De uitkijkpunten over het dorp en de vallei zijn talrijk en bijna altijd maar een paar treden verderop. Wie Scanno van bovenaf wil zien, kan het pad volgen dat van het dorp naar het Belvedere del Cuore (hartuitkijkpunt) leidt, vanwaar het meer zijn vorm toont.
Rond het meer kun je wandelen, vogels kijken, kanoën of trapboot varen. Wat verder stroomafwaarts kijkt Villalago uit op het meer van San Domenico dat afgelegener ligt, het Lago di San Domenico, en in de buurt staat de Kluis van San Domenico (Eremo di San Domenico). Achter de toppen begint het Nationaal Park Abruzzen, Lazio en Molise met Pescasseroli als hoofdpoort; aan de andere kant van de vallei ligt Anversa degli Abruzzi, terwijl in het oosten, op de hoogvlakte, Pescocostanzo nog een stenen dorp biedt.


In Scanno is er geen nachtleven, en dat moet je weten voordat je omhoog rijdt: de avond bestaat uit wandelingen door de steegjes, lange diners met bergschotels en, op bepaalde momenten van het jaar, uit feesten met een eeuwenoude geschiedenis. Om het dorp niet slapend aan te treffen, hoef je alleen het juiste moment te kiezen. Hieronder vind je wat er maand na maand en seizoen na seizoen gebeurt; het precieze programma verandert van jaar tot jaar, en de website van de gemeente is de plek om het op te zoeken.
De levendigste avonden van Scanno zijn die van zijn feesten: oude riten, stoeten in klederdracht, grote vuren en proeverijen. Hieronder vind je de belangrijkste in de volgorde van het jaar. Het programma verandert, maar deze gelegenheden keren elk jaar op hetzelfde moment terug.
Oude zangen aan het begin van de maand en halverwege januari het feest van Sant'Antonio Abate.
Twee oude processies, onder de religieuze tradities van het dorp.
Het feest van Sant'Antonio, met muildieren, balken en brood.
De stoet van een bruiloft uit een andere tijd, in klederdracht.
Sant'Eustachio, de patroonheilige van het dorp, rond de aan hem gewijde kerk.
Drie grote vuren op de heuvels bij zonsondergang: het spectaculairste feest.
Het proeffestival met geopende wijnkelders.
Ambacht en typische producten in het centrum.
Scanno verandert van gezicht met de seizoenen, en elk heeft zijn eigen publiek. De herfst is de meest gevraagde tijd: de beukenbossen vlammen op tussen oktober en de eerste helft van november, en in november, voor de Glorie di San Martino (eer van de heilige Martinus), worden bij het vallen van de avond op de hoogten rond het dorp grote houtstapels aangestoken. In de winter komt de sneeuw, met pistes, langlaufloipes, sneeuwschoentochten en zelfs schaatsen. In de zomer is het meer het middelpunt van alles; in de lente nodigen het groen en de bloei uit tot wandelen. Hieronder vind je maand na maand wat je kunt verwachten.
De keuken van Scanno is een bergkeuken: met de hand gemaakte pasta, peulvruchten, hamel- en lamsvlees, kaas van schapenmelk, zoetigheden van amandelen en chocolade. Het gerecht dat haar het best vertelt, zijn de cazzillitti (of chezzellitti: de naam wisselt van mond tot mond), verse pasta gekookt in het water waarin de fuoje, bergkruiden, garen, en dan geschud in knoflook, peperoncino en pecorino.
Daarna volgen sagne met bonen, kikkererwten of ricotta, arrosticini, lam van de grill of uit de oven met aardappelen en pecora al cotturo, lang gesudderd met kruiden en wijn. Tot slot het pan dell'orso en de mostaccioli.
Het symbool van Scanno: verse pasta, gekookt in het kookwater van de fuoje, bergkruiden, daarna geschud in knoflook, peperoncino en een beetje tomaat en afgewerkt met pecorino.
Repen verse, met de hand gemaakte pasta, geserveerd met bonen of kikkererwten, met ricotta of met vleessaus.

Eierpasta, gesneden met een raam van gespannen draden, typisch voor de hele Abruzzen; in Scanno wordt ze met vleesragù geserveerd.
Eenvoudige soepen van peulvruchten, onder de traditionele gerechten.

Spiesjes van schapenvlees, op houtskool gegaard en alleen gekruid met zout en olie.

Lang met kruiden en wijn gesudderd schapenvlees, een gerecht van de bergtraditie.

Lam of hamel, op houtskool of in de oven met aardappelen gegaard.
Een specialiteit van ingewanden: de ingewanden van een jong lam, gewikkeld in de darm van hetzelfde dier.
Worsten, platgedrukte salami, bergham, lende en de salamelle di tratturo.

Bijna alle melk is schapenmelk: in pekel bewaarde caciotta, kaas van de kudden uit de hoogte en ricotta.
De zoetigheid van Scanno: een klein koepeltje van deeg met amandelen en honing, bedekt met een dun laagje pure chocolade; het herinnert aan de broden die de herders op de trekweide meenamen.
Chocolade-amandelkoekjes, bedekt met een glazuur van suiker en pure chocolade.
Dunne wafels, tussen twee ijzeren platen gebakken, geurig en knapperig.
Meer hierover vind je op onze eigen pagina «Typische producten en gerechten van Scanno: wat je kunt eten en wat je kunt kopen».
Wat je in Scanno ziet, draagt en vertelt: de tekens die het dorp onmiskenbaar maken.
Het is het wapenteken van Scanno: het meer tekent het van bovenaf, en je vindt het terug in het midden van de presentosa, het liefdessieraad van het dorp.

Een ster van gouden filigraan met een of twee harten in het midden, die aan de toekomstige bruid werd geschonken. Op de borst gedragen zei ze dat de vrouw beloofd was en wachtte op de terugkeer van haar verloofde, die met de trekweide ver weg was. De naam gaat volgens sommige teksten terug op D'Annunzio, die haar in «Il trionfo della morte» noemt.

Een feestjurk, ontstaan tussen de zeventiende en achttiende eeuw, toen de wol de rijkdom van het dorp uitmaakte: een wijde rok, een lijfje van donker laken, tombolokant en een tulbandachtige hoofdtooi van donkere stof met oosterse allure. Sommigen herkennen er Arabische of Spaanse invloeden in.
Een officieel wapendier hebben we niet gevonden, maar het schaap zit achter bijna alles: de wol die het dorp heeft verrijkt, de kazen, de arrosticini en zelfs het pan dell'orso, ontstaan uit de broden van de herders op de trekweide. In de omgeving leeft ook het hert, in de aan hem gewijde dierenoase.
De patroonheilige van Scanno is Sant'Eustachio, die in september wordt gevierd. Zijn kerk, die ook aan de Madonna di Loreto is gewijd, staat op het hoogste punt van het oude dorp, waar volgens de overlevering een Romeinse tempel voor de god Pan stond: christelijk en heidens op dezelfde plek. Ze werd begin achttiende eeuw na aardbevingsschade herbouwd.
Twee oude processieriten, waaronder de processie van de Incappucciati, die bij de religieuze tradities van het dorp horen.
Wat je mee naar huis kunt nemen, behalve wat je eet.
Het souvenir bij uitstek: de goudsmedewerkplaatsen van de oude binnenstad verwerken goud tot filigraan en maken oude modellen na. Naast de presentosa zijn er de cicerchiata (een trouwring versierd met minuscule goudkorrels) en de bootvormige, opengewerkte oorbellen, waarvan de naam van tekst tot tekst wisselt: sciaquajje, circeglie. Een gouden sieraad vergt veel uren werk: het is een aankoop die je rustig moet doen.
Tombolo is een kantsoort die op een gevulde cilindrische kussen wordt geklost, waarop de kantklosters tientallen draden bewegen. In Scanno hebben de goudsmeden hun bloemmotieven in sieraden omgezet: hangers en filigraanlijsten met tombolo-inzetstukken. Er zijn ook met de hand gemaakte borduurwerken en kant.
In de steegjes van het centrum ontbreken kleine winkeltjes met ansichtkaarten, T-shirts en snuisterijen niet: de eenvoudigste herinnering aan een dag in Scanno.
Beste tijd: van januari tot februari en van juli tot oktober. De balken laten zien hoe geschikt de maand is: hoe hoger, hoe beter.
Sneeuw en een stille sfeer: sneeuwschoenen, pistes, langlaufloipes en zelfs schaatsen.
Feesten en tradities Serenata delle Calzette en Chezette (begin van de maand); vuur van Sant'Antonio Abate (midden van de maand)
De kern van de winter: hetzelfde aanbod als in januari, met sneeuw die in de hoogte meestal langer ligt.
Nog sneeuw in de hoge delen en de eerste mildere dagen: eerder om door het dorp te slenteren dan om te skiën.
Een overgangstijd: de lage paden worden sneeuwvrij, de hoge nog niet.
Feesten en tradities Riten van Goede Vrijdag, tussen maart en april
Stralend groen, bloesems en milde temperaturen: de tijd die de gidsen als ideaal voor wandelen noemen.
Volle bossen en lange dagen: wandelingen rond het meer en paden in de vroege uren van de dag.
Feesten en tradities Processie van de balken
Het meer is het middelpunt van alles: wandelingen in de schaduw, kano, trapboot en vogels kijken.
Zoals in juli, maar met meer mensen aan het meer: je fotografeert het het best bij het ochtendgloren en wandelt in de koele uren.
Feesten en tradities Ju Catenacce en Ferragosto-vuurwerk (midden van de maand)
Minder drukte en zachter licht; in het park begint tussen september en oktober de bronst van de herten.
Feesten en tradities Patroonsfeest van Sant'Eustachio
De foliagemaand: de hoge beukenbossen (boven 1.400 m) veranderen van kleur in de eerste helft van de maand, de lagere daarna.
Herfstblad in de lagere bossen tot halverwege de maand; de Glorie di San Martino, met de grote aangestoken houtstapels.
Feesten en tradities Deguscanno en Glorie di San Martino
Het dorp bereidt zich voor op de winter: met de eerste sneeuwval keren de sneeuwschoenen terug.
Feesten en tradities Kerstmarkten
Ansichtkaarten uit de omgeving, met de afstand hemelsbreed.
Het meer is het doel, het dorp het daarna: vroeg in de ochtend voor het water en de paden, in de middag voor de steegjes en de werkplaatsen.
Een wandeling door de oude binnenstad en een diner met typische gerechten; aan de meeroever kun je tot zonsondergang wandelen (de hele ronde meet ongeveer 5 km).
De tijd die de meeste mensen naar Scanno brengt: het bos verandert van kleur van boven naar beneden, en het is het moment om rustig te wandelen.
Een typisch diner en een wandeling door de steegjes van het dorp, met novemberavonden die door de feesten worden verlevendigd.
Sneeuw, stilte en korte dagen: ski, sneeuwschoenen of langlaufen in de ochtend en het dorp, de rest van de dag warm van het koken.
Diner in een lokaal in het dorp en, als er sneeuw ligt, een wandeling door de steegjes.
De oude binnenstad te voet, met steegjes, bogen en trappen, het hartvormige meer en de Sagittario-kloof waar je doorheen rijdt. In het dorp zijn de kerk Santa Maria della Valle, de Fontana del Sarracco, de Fontana del Pisciarello, het Palazzo Mosca en de goudsmedewerkplaatsen een bezoek waard.
Meer lezen: Wat je in Scanno kunt zien: de oude binnenstadHet meer ontstond door een aardverschuiving die in de prehistorie de loop van de rivier de Tasso versperde: het water vulde het bekken en heeft, van bovenaf gezien, een bijna symmetrische hartvorm met een kleine inham aan de punt. Het Belvedere del Cuore, bereikbaar via een pad dat vanuit het dorp vertrekt, toont het in zijn volle vorm.
Meer lezen: Een weg die voorbereidt op de aankomstCazzillitti (of chezzellitti) met fuoje, sagne met bonen, kikkererwten of ricotta, spaghetti alla chitarra, arrosticini, pecora al cotturo en lam van de grill of uit de oven. Onder de zoetigheden het pan dell'orso en de mostaccioli.
Meer lezen: Wat je in Scanno kunt eten: de typische gerechtenSieraden van gouden filigraan, zoals de presentosa, en sieraden en kant in tombolo. In het centrum zijn er ook kleine souvenirwinkels met ansichtkaarten en snuisterijen.
Meer lezen: Wat je kunt kopenHet is een filigraansieraad in de vorm van een ster met een of twee harten in het midden, dat aan de toekomstige bruid werd geschonken. Op de borst gedragen zei het dat de vrouw beloofd was en wachtte op de terugkeer van haar verloofde; het hoort bij het traditionele kostuum van Scanno.
Meer lezen: Symbolen en traditiesDe beste maanden zijn januari en februari voor de sneeuw en juli tot oktober voor het meer en de herfstkleuren: de beukenbossen veranderen van kleur tussen oktober en half november. De lente is geschikt om te wandelen.
Meer lezen: Wanneer je moet gaan, maand voor maandIn Scanno is er geen nachtleven: 's avonds slenter je door de steegjes en eet je bergschotels. De levendigste avonden zijn die van de feesten: Ju Catenacce half augustus, het feest van de patroonheilige in september, de Glorie di San Martino en de Deguscanno in november.
Meer lezen: Feesten, dorpsfeesten en proeverijenHet is de naspeling van een traditioneel Scanneeuws huwelijk half augustus: het bruidspaar leidt een stoet in klederdracht door de steegjes van het centrum, en op het plein wordt de quadrille gedanst.
Meer lezen: Feesten, dorpsfeesten en proeverijenHet zijn drie grote vuren die in november bij zonsondergang op de heuvels rond Scanno worden aangestoken, om stammen van wel twintig meter hoog. Men zingt en danst rond het vuur, drinkt nieuwe wijn en eet pizza coi quattrini.
Meer lezen: Feesten, dorpsfeesten en proeverijenOp ongeveer 1.050 meter, in de Sagittario-vallei, in de provincie L'Aquila. Het Lago di Scanno ligt op 922 meter.
Meer lezen: Scanno: het stenen dorp aan het hartvormige meerOm het hartvormige meer, om het gouden filigraan en het vrouwenkostuum en om de foto's die meesters als Henri Cartier-Bresson en Mario Giacomelli hier hebben gemaakt.
Meer lezen: Het dorp dat fotografen beminden